لطفا صبر کنید...

تخت جمشید - نماد عظمت و شکوه ایران
امتیاز 0/5 از 0 نظر
0

1398/01/26

مجموعه‌ی تخت جمشید، پارسه یا پرسپولیس (شهر پارسیان)، معروف‌ترین جاذبه‌ تاریخی ایران است! این مجموعه در شمال شهرستان مرودشت قرار دارد و شکوهی همیشگی برای استان فارس به یادگار گذاشته است. مجموعه‌ی تخت جمشید از چند کاخ و تالار مختلف تشکیل شده و روزگاری مجلّل‌ترین شهر زیر آفتاب لقب داشته است. بخش‌های مختلفی چون دروازه‌ی ملل، کاخ آپادانا، کاخ هدیش، کاخ تچر،  خزانه‌ی شاهی، مقبره‌ی اردشیر دوم، مقبره‌ی اردشیر سوم و موزه‌ی تخت جمشید در این مجموعه قرار دارند. با کی سفر به تخت جمشید سفر کنید و مطمئن باشید این‌بار همه چیز فرق می‌کند! مجموعه‌ی تخت جمشید به همراه میدان نقش جهان اصفهان و مجموعه‌ی زیگورات چغازنبیل، اولین آثار ایرانی بودند که در سال ۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو وارد شدند (در این‎جا می‎توانید با جاذبه های گردشگری اصفهان آشنا شوید).

تخت جمشید

تخت جمشید کجاست ؟

این بنا نیز مانند مجموعه تاریخی پاسارگاد و آثار ساسانیان در استان فارس قرار دارد. در واقع، تخت جمشید در شهرستان مرودشت در شمال شهر شیراز، قرار دارد. در واقع مرودشت دروازه‌ی تخت جمشید است. به‌طور کلی برای رسیدن به مرودشت سه راه وجود دارد، اگر از استان‌های هرمزگان، بوشهر و خوزستان سفرتان را شروع می‌کنید، باید ابتدا به شیراز بروید و ازآن‌جا بزرگ‌راه شماره‌ی ۶۵ را به سمت شمال پیش بگیرید تا به مرودشت برسید. اگر از نیمه‌ی شمالی کشور عازم تخت جمشید هستید، باید از شهر سورمق از شمالی‌ترین نقاط استان فارس، همان بزرگ‌راه شماره‌ی ۶۵ را به سمت مرودشت پیش بگیرید. و اما اگر از استان‌های کرمان، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان قصد دارید به دیدن تخت جمشید بروید، پیشنهاد کی سفر این است که خود را به شهر هرات در جنوبی‌ترین نقطه‌ی استان یزد برسانید و از جاده‌ی شماره‌ی ۱۴۰ کیلومتری هرات ـ قادرآباد خود را به شهر قادرآباد در شمال مرودشت و بر روی بزرگ‌راه شماره‌ی ۶۵ برسانید.

نام‌گذاری و جایگاه تخت جمشید در ادبیات فارسی

تخت جمشید نامی است که پس از اسلام به این بنا داده شد. به‌خاطر در اختیار نبودن آثاری مدون درباره‌ی تاریخ شاهان پیش از اسلام تاریخ تخت جمشید بیشتر با اسطوره‌ها گره خورده است. پس از سرودن «شاهنامه» و شایع شدنِ تاریخِ اسطوره‌ای به جای تاریخ واقعی، مردم گمان کردند که این کاخ، کاخ اسطوره‌ای‌ترین و قوی‌ترین شاه ایران، جمشید بوده است. پس به همین نام معروف شد و نام اصلی‌اش فرسنگ‌ها دورتر در میان کُتبِ مورّخین یونانی محفوظ ماند، پرسپولیس، یا شهر پارسیان.

در منابع تاریخی و آثار شعرای فارسی‌گوی نیز نام این شهر به‌عنوان تخت جمشید ذکر شده است. در یکی از رباعیات مشهور حکیم عمر خیام، از این بنا با نام قصر جمشید یاد شده است:

آن قصر که جمشید در او جام گرفت                     آهو بچه کرد و روبَه آرام گرفت

بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر              دیدی که چگونه گور بهرام گرفت؟

مطابقت با معیارهای یونسکو

تخت جمشید یا پرسپولیس با سه مورد از معیارهای جهانی یونسکو مطابقت دارد:

معیار شماره‌ی ۱

از نظر معماری، مجموعه‌ی تخت جمشید با پلّکان‌های دوطرفه، دیوارهایی با تصاویر حجاری شده، دروازه‌ها، نقش‌های گاو نر و بقایای تالار صد ستون، یک مجموعه‌ی ارزشمند محسوب می‌شود. معماران هخامنشی با مهندسی شگفت‌انگیزشان، با استفاده از ستو‌ن‌هایی سبک و باریک، وزن سقف سنگین تالار را کنترل کرده‌اند. قطر این ستون‌ها ۶/۱ متر و ارتفاع آن‌ها حدود۲۰ متر است. بر روی این ستون‌ها نقش گاو دوسر دیده می‌شود که تیرک سقف را نگه می‌داشته‌اند.

معیار شماره‌ی ۳

روش‌های خارق‌العاده‌ی مهندسی در بنا، پلّکان‌ها، تالار حکمرانی، اتاق پذیرایی و سایر ساختمان‌ها، گواهی از وجود یک تمدّن کهن در این ناحیه می‌دهند که در زمان خود بی‌نظیر بوده است. 

معیار شماره‌ی ۶

شاید همان‌طورکه خود داریوش بزرگ علاقه داشت، تخت جمشید به تصویری از شکوه حکومت هخامنشی تبدیل شده است که عظمت و قدرت پادشاهان را به شکل‌های مختلف نشان می‌دهد. 

تخت جمشید

تخت جمشید : مجموعه‌ی هزاران ساله، پر از عجایب و شگفتی

مجموعه‌ی تخت جمشید گواهی بر وجود یک شهر باستانی است که به قدرتمندترین تمدن دوران خود تعلق داشته است. اهمیت این مجموعه‌ی تاریخی در معماری هخامنشی، برنامه‌ریزی درست شهری، ساخت‌وساز پیشرفته و هنر شاهانه‌ی شهرسازی است. ساخت تراس اصلی تخت جمشید در سال ۵۱۸ قبل از میلاد، به فرمان داریوش بزرگ شروع شده است. شاهان بعدی برروی این تراس مجموعه‌ای از ساختمان‌های مجلل و باشکوه ساختند که تا امروز معماری هخامنشی را به نمایش گذاشته‌ است. این تراس بزرگ، به فرمان داریوش اول، پسرش خشایارشا و نوه‌اش اردشیر اول با استفاده از ترکیبی از عناصر طبیعی و عناصر انسان‌ساخت بنا شده است.

تخت جمشید مساحتی حدود ۱۳ هکتار دارد، که بر روی‌ آن بناها و بخش‌های مختلفی ساخته شده که شامل پلّکان‌های تاریخی، تالار تاج و تخت(آپادانا)، اتاق‌های پذیرایی و سایر بخش‌هاست. پلّکان‌های دو طرف تراس اصلی، دیواره‌های حاوی کتیبه‌های فاخر در سطوح مختلف، دروازه‌ها‌، مجسمه‌ها و تالارهایی بزرگ، تراس را زینت داده‌اند. معماران هخامنشی برای استفاده‌ی بهینه از ستون‌های کاخ‌ها، مهندسی دقیقی انجام داده‌اند. بر روی ستون‌ها، نقش‌های عجیبی قرار دارند که بارزترین آن‌ها، گاو دوسر است. 

تخت جمشید، پایتخت بهاره‌ی پادشاهان هخامنشی بوده و مراسم‌ها و مهمانی‌های شاهانه نیز در آن برگزار می‌شده است. در جاهای مختلف از تخت جمشید، تصویر یکی از پادشاهان هخامنشی تکرار می‌شود. در جایی او با اهریمن درگیر است و در جایی دیگر، سربازان، نگهبانان و سایر صاحب منصبان به حالت تعظیم ایستاده‌اند و دشمنان شکست‌خورده‌ی او در پای تخت او افتاده‌اند.

تخت جمشید

تخت جمشید خود از چند بنا و اثر تاریخی تشکیل شده است. در این‌جا هر کدام از این آثار را جداگانه بررسی می‌کنیم؛ آثاری که هر کدام به تنهایی جهانی را به خود مشغول کرده‌اند.

این مجموعه کاخ نوروزی شاهان هخامنشی و مخصوص جشن نوروز بوده است. در جشن نوروز، فرستادگانِ سراسر ایران، که از مرزهای چین تا دل آفریقا پیش رفته بود، به این کاخ می‌آمدند تا هدایا و فرمان‌بُرداری خود را به شاه تقدیم کنند. طبیعتاً چنین گردهمایی بزرگی باید داخل شکوهمندترین بنای ممکن برگزار می‌شُد. سُفرا و فرستادگان با رسیدن به تراس اصلیِ مجموعه، ابتدا از پلّکان دقیق و با شکوه تراس بالا می‌رفتند و پس از رسیدن برروی تراس، اولین بنایی که نگاهشان را می‌دُزدید، دروازه‌ی ملل بود.

تخت جمشید

دروازه‌ی ملل

دروازه‌ی ملل دروازه‌ی ورودی مجموعه‌ی تخت جمشید است که در ورودیِ تالار انتظار قرار دارد. دو موجود افسانه‌ای در دو سوی این دروازه ایستاده‌اند که در نگاره‌های آشوری و بابلی نیز دیده ‌می‌شوند. این موجودات مانند نگاهبانانی قرن‌هاست از ورودی مجموعه محافظت می‌کنند. این تندیس‌ها بسیار شبیه موجودات اسطوره‌ای سایر ملل نظیر ابولهول، سانتور، شیردال و… هستند. موجوداتی عجیب که سر انسان، بدن گاو و بال عقاب دارند. شاید برای همین است که نام این دروازه، دروازه‌ی ملل شده است؛ دروازه‌ای که ملّت‌های مختلف تحت فرمان امپراطوری از آن رد می‌شدند و نماد ورودی آن هم نمادی تلفیقی از اساطیر ملّت‌های چندگانه بود.

تالار انتظار

این تالار پشت دروازه‌های ملل قراردارد و چهار ستون ستبر که با فاصله‌ی نسبت طلایی از هم جدا شده‌اند، در وسط آن کار گذاشته شده‌اند. ستون‌ها دارای حجّاری‌های ایرانی هستند که در نوع خود بسیار جالب توجّه است، چرا که در آن زمان معماری یونانی جهان را تسخیر کرده بود و تمام بناهای باشکوه جهان از این معماری تبعیّت می‌کردند. تخت جمشید نخستین بنایی بود که با معماری ایرانی بنا شد و تمام نقوش و حجّاری‌های آن برگرفته از فرهنگ ایرانی بود. در اطراف این تالار، احتمالاً سکّوهایی از سنگ گرانیت سیاه کار گذاشته شده بود تا سُفرا از زمان ورود به تالار تا وقتی که اجازه‌ی حضور می‌یافتند در آن منتظر بمانند. خروجیِ تالار نیز با دروازه‌ای مزیّن شده که رو به کوه رحمت دارد و دو گاوسنگی در اطراف آن ایستاده‌اند.

تخت جمشید

دروازه‌ی ناتمام

در ضلع شمالی تالار انتظار، دروازه‌ای سنگی وجود دارد که کار ساختش ناتمام مانده است، روی این دروازه، نقش دو گاو سنگی وجود دارد ولی به‌ خاطر حمله‌ی اسکندر، ساختشان ناتمام مانده است. پشت دروازه‌ی ناتمام هم مجموعه‌ای رو باز وجود دارد که به حالت آمفی تئاتر ساخته شده و سبک ساختش شبیه به سبک معماری یونانی است.

تخت جمشید

کاخ آپادانا

نگین انگشتری تخت جمشید، کاخ آپاداناست. در زبان پارسی باستان، آپادانا به کاخی گفته می‌شود که ستون‌های متعدّدی دارد. در مجموعه‌ی شوش هم کاخی با همین نام به جا مانده است. کاخ آپادانا به دستور داریوش بزرگ بنا شد و در زمان خشایارشا گسترش یافت. آپادانا کاخ اصلی برگزاری جشن‌های نوروز و به حضور پذیرفتن نمایندگان و سُفرای ایالت‌های مختلف امپراطوری بود، ورودی اصلی آپادانا از ضلع شمالی کاخ است، در انتهای راهرویی که از دروازه‌ی ملل آغاز شده بود. فرستادگان با هدایای خود در این کاخ به خدمت پادشاه می‌رسیدند و ضمن شادباش نوروز هدایای خود را تقدیم می‌کردند.

در ورودی این کاخ نقش سُفرای ایالات مختلف امپراطوری نقش بسته که با هدایایشان از پلّه‌ها درحال بالا رفتن‌ هستند و مردی مادی یا پارسی با مهربانی دست را گرفته و به سمت بارگاه پادشاه راهنمایی می‌کند. این کاخ، کاخ نوروز است و در همه جای آن،علائم مربوط به نوروز نمایان است؛ در طرف دیگر کاخ نقش شیری حجّاری شده که گاوی را شکار می‌کند. در اسطوره‌شناسی ایران باستان، شیر نماد بهار و آفتاب و گاو نماد زمین یا سرما است. این کاخ ۷۲ ستون ستبر با سر ستون‌های عظیم کله‌ی دو گاو داشته که در حال حاضر فقط ۱۴ ستون آن باقی مانده، امّا کماکان شکوه گذشته را به رخ بینندگان می‌کشند. تالار بارعام باید اوج شکوه امپراطوری قدرتمند و بزرگ هخامنشی را به جهانیان القا می‌کرده، کاری که ویرانه‌های آپادانا هنوز هم می‌کنند.

تخت جمشید

تالار صد ستون

این تالار در ضلع شمالی کاخ آپادانا قرار دارد و تالاری عظیم با صد ستون بوده است. امروزه تنها دو ستون در این تالار باقی مانده و باقی آن‌ها از میان رفته‌اند. در ورودی این تالار نقش‌برجسته‌ای وجود دارد که در نوع خود بسیار خاص است. در این نقش‌برجسته، شاه هخامنشی بر تختی نشسته که ۲۸ نماینده از نژادهای مختلف، با شکل‌ها و لباس‌های مخصوص به قومیت خود، زیر پایه‌های آن را گرفته‌اند. این نقش، نماد قومیّت‌هایی است که تحت سلطه‌ی امپراطوری عظیم هخامنشی بودند.

تخت جمشید

کاخ تچر

پیِ این کاخ به فرمان داریوش بزرگ گذاشته شد و ساخت آن در زمان خشایارشا و اردشیر دوم ادامه یافت. در ورودی این کاخ، نقش‌برجسته‌ی تمام قدّی از شاه هخامنشی وجود دارد که او را در حال قدم زدن همراه دو ملازمش نشان می‌دهد. در جنوب این کاخ، باغی خرّم هم ساخته شده بوده امّا اکنون از میان رفته است. این کاخ را به‌خاطر سنگ‌های صیقلی سیاه رنگش، کاخ آیینه هم نامیده‌اند. کاخ تچر که هدیش نیز نامیده می‌شود، کاخ اختصاصی خشایارشا بوده و به افتخار همسرش هدیش نام‌گذاری شده است. آن‌طور که پیداست، آتش‌سوزی مهیب اسکندر ازاین کاخ آغاز شده و آسیب زیادی به آن وارد کرده است. این کاخ در ضلع غربی کاخ ملکه قرار دارد.

تخت جمشید

تالار سه در

این بنا در میان کاخ آپادانا و تالار صدستون ساخته شده و نقش کریدور ارتباطی این دو بنا را داشته است. در این تالار سه دروازه تعبیه شده که نقش‌ برجسته‌های زیبایی بر آن‌ها حک شده است. در یک دروازه شاه هخامنشی بر اریکه‌ی سلطنت تکیه زده و ولیعهد در پشت سرش ایستاده است. در دو دروازه‌ی دیگر شاه هخامنشی همراه ملازمانش در حال خارج شدن از کاخ است.

تخت جمشید

کاخ ملکه

این کاخ در قسمت شرقی تراس ساخته شده و بخش‌های متعدّدی دارد. یکی از بخش‌های کاخ ملکه بازسازی شده و به‌عنوان موزه به کار گرفته شده است. تزئینات دیواره‌های کاخ مانند تزئینات دیگر بخش‌هاست و آثار به دست آمده در اکتشافات در آن نگه‌داری می‌شوند.

خزانه شاهی

در شرقی‌ترین قسمت تراس تخت جمشید قرار دارد و با دیواره‌های ضخیمی از دیگر قسمت‌ها جدا شده است. این بنا از قسمت‌های مختلفی مثل اتاق‌ها، تالار و حیات خلوت تشکیل شده و الواحی گِلی از آن به دست آمده که میزان حقوق و مواجب کارگران با خط میخی بر آن‌ها حک شده است.

تخت جمشید

آرامگاه اردشیر دوم و سوم

این دو دخمه در دامنه‌ی کوه رحمت حفر شده‌اند و بر فرازشان نشان اهورامزدا خودنمایی می‌کند که شاه را مورد رحمت خود قرار داده است، و شاه با کمانی در دست روبه‌روی آتشدانی ایستاده است.

تخت جمشید

 همان حوالی تخت جمشید

منطقه‌ی اطراف مرودشت نه‌تنها از لحاظ تاریخی و باستانی، بسیار پر جاذبه است، بلکه طبیعتی زیبا و بکر دارد. احتمالاً حضور پادشاهان هخامنشی در این منطقه و ثبت این تاریخ جذاب، به‌دلیل جاذبه‌های طبیعی و جغرافیای منطقه بوده است. پیش‌تر ذکر کردیم که در ساخت خود تراس تخت جمشید هم از بسیاری از عناصر طبیعی استفاده شده بود. در این قسمت کی سفر قصد دارد شما را با چند جاذبه‌ی طبیعی و باستانی دیگر آشنا کند و همچنین یکی از هتل‌های اطراف تخت جمشید را که می‌توانید برای اقامت خود انتخاب کنید به شما بشناساند.

رود کر

این رود که از اقلید سرچشمه می‌گیرد و به دریاچه‌ی بختگان می‌رسد، بزرگ‌ترین رود استان فارس با طول ۲۸۰ کیلومتر است. رود کر از کنار تخت جمشید هم عبور می‌کند و مناظر زیبایی را مخصوصاً در فصل بهار رقم می‌زند. در مسیر رود کر بندها و سدهای کهن از قرن پنجم قبل از میلاد تا دوران آل بویه دیده می‌شود. احتمالاً وجود رود کر از دلایل اصلی حضور تمدن هخامنشیان در مرودشت است. متأسفانه احداث چاه‌های غیر مجاز و عمیق منجر به خشک شدن این رودخانه شد. در این روزگار هم مردمان خونگرمی در این منطقه ساکن هستند که همان شکوه باستان در چهره‌شان دیده می‌شود و حضور در میان آن‌ها، به خودی خود، یک جاذبه‌ی فرهنگی است.

تخت جمشید

سه گنبدان مرودشت

کوه‌های استخر، شاداب و قلعه شکسته، سه گنبدان مرودشت را تشکیل می‌دهند. این منطقه حتی برای طبیعت‌گردان و کوهنوردان بسیار جذاب است و کی سفر به سنگ‌نوردان هم پیشنهاد می‌کند که صعود از دیواره‌ی کوه شاداب را از دست ندهند. اگر به نظر شما این کوه‌ها شبیه قلعه هستند، اشتباه نمی‌کنید چون در مسیر صعب‌العبور این کوه‌ها، قلعه‌هایی استراتژیک ساخته شده بودند که برای پاسبانی از مرودشت کارایی داشتند. در افسانه‌ها و در شاهنامه‌ی فرودسی، ساخت این قلعه‌ها را به جمشید نسبت داده‌اند.

تخت جمشید

شهر باستانی استخر

این شهر در زمان هخامنشیان بزرگ‌ترین شهر روزگار خود بوده و رونق فراوانی داشته است. ساسانیان نیز پایتخت خود را همین شهر قرار دادند، رونق و گستره‌ی این شهر به قدری بود که در اواخر حکومت ساسانی جمعیتش به بیش از صد هزار نفر می‌رسید. اما با ورود اسلام به ایران، این شهر که پایتخت ساسانیان بود، رونق خود را از دست داد. دو نظریه در مورد استخر وجود دارد که یکی از آن‌ها می‌گوید استخر تا ۴۰۰ سال پیش سکنه داشته است و دیگری حاکی از آن است که از ۱۰۰ سال پیش استخر تخلیه شده است. چه هزار سال پیش استخر خالی از سکنه شده باشد و چه چهارصد سال قبل، نکته‌ی مهم این است که در حال حاضر از این شهر پر رونق فقط خرابه‌هایی دیده می‌شود که حضور در آن، تجربه‌ای شگفت‌انگیز است.

تخت جمشید

نقش رستم

بر خلاف تصور بسیاری از افراد که نقش رستم را بخشی جدا افتاده از تخت جمشید می‌دانند، این اثر باشکوه، یک اثر مستقل است که خود دارای اسرار زیادی است. به‌عنوان مثال، یک نکته‌ی جذاب این است که نقش رستم به یک زمان منحصر نیست بلکه در طی دوره‌های مختلف، از عیلامیان گرفته تا ساسانیان تکمیل شده است. اولین نقش روی این نقش رستم، مربوط به ۱۱۰۰ سال قبل از میلاد مسیح است. بگذارید کی سفر این نکته را این‌طور بیان کند که در زمان کوروش، این اثر ۷۰۰ سال قدمت داشته است و در آن زمان نقش رستم را اثری تاریخی می‌دانسته‌اند! مقبره‌ی ۴ پادشاه هخامنشی، داریوش بزرگ، اردشیر یکم، خشایارشا و نیز داریوش دوم در نقش رستم قرار دارد.

محتوای برخی از سنگ‌‌نگاره‌های نقش رستم، تصویر پیروزی‌های پادشاهانی چون شاپور، بهرام دوم، بهرام سوم، هرمز دوم و شاپور دوم است. اما جالب‌تر از همه صفحه‌ی خالی مربوط به خسرو پرویز در این مجموعه است که قبل از اعزام به جنگ با هراکلیوس دستور داد   آماده شود، اما چون در این جنگ شکست خورد، هرگز در آن تصویری ترسیم نشد. مشابه این صفحه که مربوط به همین جنگ است در بیستون نیز دیده می‌شود. 

تخت جمشید

تخت جمشید

هتل جهانگردی تخت جمشید

این هتل ۳ ستاره، ۱۸ ویلای یک خوابه و ۴ اتاق دو تخته دارد. هتل در باغی زیبا با فضایی سرسبز و دل‌نشین قرار دارد. نکته‌ی مثبتی که این هتل دارد، دوری از آلودگی هوا و شلوغی شهر است. درون این هتل یک رستوران اختصاصی نیز وجود دارد. از امکانات دیگر هتل می‌توان به پارکینگ و اینترنت رایگان در لابی اشاره کرد. اما درون اتاق‌های هتل، اینترنت وجود ندارد.

تخت جمشید

سخن آخر

تخت جمشید نیاز به معرفی ندارد، این بنای ۲۵۰۰ ساله در تمام جهان مشهور است. به تخت جمشید بروید و پس از بازدید و گذراندن یک روز در این بنا، به تماشای غروب خورشید پشت ستون‌های ستبر آپادانا بنشینید، ستون‌هایی که روزگاری قدرتمندترین مرد جهان میانشان قدم زده و چه بسا با خیره شدن به همین خورشید، فکر فردایی بهتر برای ایران بوده است. اگر شب را در هتل تخت جمشید ماندید، از نورپردازی مجموعه در دامن تاریکی پر ابهت کوه رحمت لذّت ببرید. این‌جا زمان حرکت نمی‌کند، این‌جا هنوز ۲۵۰۰ سال پیش است.

برای مشاهده جاذبه های بیشتر شیراز می‎توانی به ویدیوی آشنایی با جاذبه های گردشگری شیراز رجوع کنید. همچنین می‎توانید تورهای شیراز را در کی سفر ببینید.

دسته ها:
}