لطفا صبر کنید...

مجموعه تاریخی پاسارگاد - آثار ، تصاویر ، آدرس و هر جه که باید بدانید!
امتیاز 0/5 از 0 نظر
0

1398/01/28

پاسارگاد، نام مجموعه‌ای تاریخی است که نخستین پایه‌های حکومت هخامنشیان در آن بنا نهاده شد. پاسارگاد در دشتی محصور در میان رشته‌کوه‌های بلند زاگرس قرار دارد و با داشتن آثاری نزدیک به یکدیگر در سال ۲۰۰۴، به همراه ارگ بم ، در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌ است. این مجموعه آثاری از قبیل آرامگاه کوروش بزرگ، مسجد پاسارگاد، باغ های باستانی پاسارگاد ، کاخ دروازه، پُل، کاخ بارعام، کاخ اختصاصی، آب‌نماهای باغ شاهی، آرامگاه کمبوجیه، ساختارهای دفاعی تلِّ تخت، کاروانسرای مظفّری، محوّطه‌ی مقدس و تنگه بلاغی را در خود جای داده است. اکثر آثار این محوّطه مربوط به زمان کوروش بزرگ هستند، امّا بعدها، در دوره‌های بعدی تاریخی، آثار دیگری نیز به این مجموعه اضافه شده‌اند.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

پاسارگاد کجاست ؟

برای رسیدن به پاسارگاد سه راه وجود دارد. اگر از استان‌های هرمزگان، بوشهر و خوزستان سفرتان را شروع می‌کنید، باید ابتدا به شیراز بروید و از آن‌جا بزرگ‌راه شماره‌ی ۶۵ را به سمت شمال در پیش بگیرید تا به پاسارگاد برسید. اگر از نیمه‌ی شمالی کشور قصد دارید به بازدید پاسارگاد بروید، باید از شهر سورمق، از شمالی‌ترین نقاط استان فارس، همان بزرگ‌راه شماره‌ی ۶۵ را به سمت شیراز پیش بگیرید تا در میانه‌ی راه به پاسارگاد برسید. و اما اگر از استان‌های کرمان، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان قصد دارید به دیدن پاسارگاد بروید، پیشنهاد کی سفر این است که خود را به شهر هرات در جنوبی‌ترین نقطه‌ی استان یزد برسانید و از جاده‌ی ۱۴۰ کیلومتری هرات ـ قادرآباد خود را به شهر قادرآباد بر روی بزرگ‌راه شماره‌ی ۶۵ برسانید. از قادرآباد با طی ۲۰ دقیقه مسیر، به پاسارگاد می‌رسید.

نام‌گذاری و جایگاه پاسارگاد در ادبیات فارسی

پاسارگاد نام خود را از قبیله‌ی شاهان پارسی گرفته است، یعنی قبیله‌ی پاسارگاد. معنای این نام «آنان که گرز گران می‌کشند» است. البته نظریه‌ی دیگری مطرح است، که معقول‌تر به نظر می‌رسد. بنابراین نظر، نام پاسارگاد از واژه‌ی پارسه‌گراد گرفته شده است به معنای شهر پارسیان؛ در زبان فارسی، گراد، گرد و… معنای شهر می‌داده است (مثل دستگرد).

مجموعه تاریخی پاسارگاد

مطابقت پاسارگاد با معیارهای یونسکو

مجموعه‌ی پاسارگاد با ۴ مورد از معیارهای جهانی یونسکو مطابقت دارد:

معیار شماره‌ی ۱

پاسارگاد اولین نمونه از معماری هخامنشی است که با شکوه منحصربه فردش بر صفحه‌ی تاریخ باقی مانده است.

معیار شماره‌ی ۲

این پایتخت سلطنتی، به فرمان کوروش و توسط افرادی از فرهنگ‌های مختلف ساخته شده و به‌عنوان یک پایه‌ی اساسی در هنر و معماری باستانی ایرانی شناخته می‌شود.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

معیار شماره‌ی ۳

مجموعه‌ی پاسارگاد که شامل بخش‌های مختلفی از جمله کاخ‌ها، باغ‌ها و مقبره‌ی خود کوروش بزرگ است، یک گواه تاریخی منحصربه فرد بر تمدن هخامنشیان در ایران است.

معیار شماره‌ی ۴

مدل باغ‌های شاهانه‌ی موسوم به «چهارباغ» برای اولین بار در پاسارگاد ساخته شده و الگوی ساخت نمونه‌های مشابهی در معماری و طراحی باغ‌های غرب آسیا شده است.

پاسارگاد ، مادر تمدن ایران باستان

پاسارگاد پایتخت سلطنتی هخامنشیان بوده، که ۶ قرن قبل از میلاد مسیح، به فرمان کوروش بزرگ ساخته شده است. کاخ‌ها و باغ‌هایی که فقط این روزها ردی از آن‌ها به جا مانده، در کنار آرامگاه کوروش، اولین شکل معماری هخامنشی و تمدن ایرانی بوده‌اند. بناهای با ارزشی که در مجموعه‌ی ۱۶۰ هکتاری پاسارگاد دیده می‌شوند، عبارت‌اند از:

مقبره‌ی کوروش بزرگ، تل تخت یا تخت مادر سلیمان و یک تراس باشکوه که بر روی آن یک بنای شاهانه قرار دارد، و شامل بخش‌هایی چون دروازه، تالار اجتماع، کاخ سکونت و باغ‌های شاهی است. این مجموعه زمانی مرکز حکومت بزرگ‌ترین پادشاهی جهان بوده که محدوده‌ی آن از دریای مدیترانه تا رود سند را در بر می‌گرفته است. گمان می‌رود که پادشاهی هخامنشی، اولین حکومتی بوده که تنوع فرهنگی درون جامعه را محترم می‌شمرده است. این مسئله از معماری‌ آثار هخامنشی نمایان است، آثاری که نشان فرهنگ‌های مختلف در آن‌ها دیده می‌شود. بناهای مجموعه‌ی پاسارگاد بعضاً فاصله‌ی کمی با هم دارند. این ابنیه از زمان کوروش بزرگ تا زمان‌های متأخّرتر در این ناحیه برپا شده و کلکسیونی دیدنی از آثار تاریخی پدید آورده‌اند. با کی سفر همراه شوید تا پاسارگاد واقعی را بشناسید!

مجموعه تاریخی پاسارگاد

آرامگاه کوروش بزرگ (مشهد مادر سلیمان)

بنای ساده و بی‌پیرایه‌ی آرامگاه کوروش بزرگ در یک کیلومتری جنوب غربی کاخ‌های پاسارگاد، در دشت مرغاب واقع شده است. این بنا از همه جای دشت دیده می‌شود، مخصوصاً اگر از جاده‌ی باستانی و تنگه بلاغی وارد دشت شویم. این بنا در میان باغ‌های سلطنتی ساخته شده بود، و کهن‌ترین منبعی که از آن نام برده و آن را متعلّق به کوروش دانسته، نوشته‌های اریستوبولوس، یکی از مورّخین همراه اسکندر در لشکرکشی به ایران است. در دوران اسلامی این بنا به مشهد امُّ‌النبی یا مشهد مادر سلیمان مشهور شد و مردم زیادی برای زیارت آن به پاسارگاد می‌آمدند.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

باغ شاهی پاسارگاد

باغ شاهی پاسارگاد، یکی از بخش‌های مجموعه‌ی باستانی پاسارگاد است که آن را ریشه‌ی معماری باغ‌های ایرانی دانسته‌اند. براساس آن‌چه در متون تاریخی آمده، در زمان ساخت این باغ، کوروش شخصاً دستور چگونگی ایجاد آن را داده بود؛ حتّی طرز کاشت درخت‌ها را هم تعیین کرده و آن‌طور که می‌خواست نقشه‌ی این باغ‌ها را چیده بود؛ یعنی معماری باغ و ساختار فضای آن از نگاه کوروش به‌عنوان باغ ایرانی تعبیر شده ‌است.

تحلیل‌ باستان‌شناسان از اسناد تاریخی و باستانی، این است که همه‌ی بناهای دشت پاسارگاد در یک ساختار منظّم احداث شده‌اند و باغی وسیع بر همه‌ی عناصر احاطه داشته است. باغ شاهی فقط بخش کوچکی از این مجموعه‌ی وسیع بوده، به عبارت دیگر در پاسارگاد یک طرح بی‌نقص باغ در باغ اجرا شده بود.

آرامگاه کمبوجیه (زندان سلیمان)

این بنا در حاشیه‌ی شمالی محوّطه‌ی کاخ‌ها بنا شده و در عهد اسلامی به زندان سلیمان معروف بوده است. قسمت اعظم این بنا ویران شده و فقط یک دیوار از آن باقی مانده است. این بنا بسیار شبیه به کعبه‌ی زرتشت در مجموعه‌ی نقش رستم است اما با معماری کهن‌تر و زیباتر. کارایی آن به درستی مشخص نیست، به اعتقاد برخی از مورّخین این بنا آرامگاه کمبوجیه پدر کوروش است و به اعتقاد برخی دیگر خزانه‌ای سلطنتی بوده که آثار گران‌بهای مذهبی و درباری در آن نگهداری می‌شده. برخی دیگر نیز اعتقاد دارند این بنا را داریوش بزرگ ساخته و جسد کمبوجیه، پسر کوروش را که به فتح مصر رفته بود، از سوریه به این آرامگاه منتقل کرده است.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

استحکامات دفاعی تل تخت (تخت مادر سلیمان)

پیِ این تل در زمان کوروش بزرگ گذاشته شد، مثل این‌که کوروش قصد داشت در این مکان تراسی بسازد و مجموعه‌ی کاخ‌هایی نظیر تخت جمشید بر آن بنا کند، امّا عمرش کفاف نداد. بعدها داریوش این تراس را گسترش داد و دژی بر آن بنا کرد که کاربرد دفاعی و مذهبی داشت. در زمان حمله‌ی اسکندر این دژ به‌عنوان خزانه‌ی پاسارگاد تحویلش داده شد و عاقبت در زمان سلوکیان در پی شورشی محلّی علیه حکّام سلوکی این دژ ویران شد. تل تخت در بلندترین نقطه‌ی دشت مرغاب قرار دارد و از آن‌جا بر تمام مجموعه‌ی میراث جهانی پاسارگاد ناظر است.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

مجموعه‌ پادشاهی

این مجموعه در مرکز مجموعه‌ پاسارگاد قرار دارد. مجموعه‌ شاهی از تعدادی کاخ تشکیل شده که در دل مجموعه‌ی وسیعی از باغ‌ها قرار داشته‌اند. این کاخ‌ها عبارت‌اند از تالار عمومی، کاخ مسکونی کوروش، کاخ دروازه و دو کوشک. ساختار تمام این بناها از یک سالن ستون‌دار با ستون‌هایی دو رنگ، دروازه‌ها و اتاق‌ها تشکیل شده است. در تالار عمومی نقوش برجسته‌ی انسان‌ها و اهریمنان دیده می‌شود، در دروازه‌ی کاخِ دروازه هم نقش معروف انسان بال‌دار وجود دارد که برخی آن را تمثال کوروش می‌دانند.

کاخ بارعام

کاخ بارعام یا کاخ پذیرایی کوروش در قست شمال غربی آرامگاه قرار دارد و از تالاری ستون‌دار، چند ایوان و دو اتاق در اطراف تشکیل شده است. ستون‌های این کاخ در زمان اتابکان فارس برای ساخت مسجد به نزدیکی آرامگاه منتقل شده بود که در زمان جشن‌های ۲۵۰۰ ساله‌ی شاهنشاهی به جای خود بازگردانده شد. بر بالای ضلع جنوبی کاخ، کتیبه‌ای کهن به خط میخی نقش بسته که هزاران سال است می‌گوید: «منم کوروش، شاه هخامنشی».

مجموعه تاریخی پاسارگاد

محوطه‌ مقدس

در قسمت شمال غربی مجموعه، محوطه‌ای قرار دارد که دو سکوی سپید رنگ در آن‌ها ساخته شده است، یکی ساده و دیگری پلّکانی. طبق یافته‌های باستان‌شناسی، این دو سکو مجمره‌هایی برای آتش بوده‌اند؛ و چه بسا در این‌ مکان اعمال مخصوص مذهبی و نیایش‌های زرتشتی انجام می‌شده است.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

تنگ بلاغی

 در فاصله‌ی میان دشت مرغاب و دشت سعادت‌شهر قرار دارد و رودخانه‌ا‌ی دائمی از میان آن می‌گذرد. این منطقه‌ی سرسبز از دیرباز مورد توجّه بشر بوده و در پیِ کاوش‌های باستان‌شناسی آثار متعدّد باستانی در این تنگه کشف شده است، آثاری از عصر پارینه سنگی تا دوران صفوی. آثاری مشهور به دختربر از زمان هخامنشی در دو سوی رودخانه وجود دارد که برای پی بردن به نحوه‌ی زندگی مردم آن دوران بسیار کارساز هستند.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

همان حوالی پاسارگاد

مسجد پاسارگاد

همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، در عهد اسلامی آرامگاه کوروش بزرگ با نام مشهد مادر سلیمان در میان مردم معروف بود، و مردم گمان می‌کردند که این بنا را سلیمان نبی با کمک اجنه‌ای که در اختیار داشته، برای مادرش ساخته است(همانند آنچه که در مورد تخت سلیمان فکر می‎کردند). بر همین اساس، در دوره‌ی حکومت اتابکان بر فارس، اتابک سعد بن زنگی، مسجدی گِردِ آرامگاه بنا کرد، این مسجد گرد آرامگاه پابرجا بود تا در سال ۱۳۵۰ پیش از جشن‌های ۲۵۰۰ ساله، اداره‌ی باستان شناسی سردر و کتیبه‌های آن را به جایی دیگر منتقل کرد و ستون‌ها را به کاخ‌ها بازگرداند.

کاروانسرای مظفری

این بنا در شمال آرامگاه کوروش، و با سنگ‌های سفید ربوده شده از کاخ‌های هخامنشی بنا شده است. این کاروانسرا به دستور شاه شجاع مظفری در قرن هشتم ساخته شد.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

مجموعه تخت جمشید

با وجود این‌که فاصله‌ی این مجموعه از پاسارگاد بیش از ۷۰ کیلومتر است، اما بازدید از آن بعد از بازدید از پاسارگاد، بسیار جذاب است و دورنمایی جامع از تمدن هخامنشیان به شما می‌دهد. مجموعه‌ تخت جمشید گواهی بر وجود یک شهر باستانی است که به قدرتمندترین تمدن دوران خود تعلق داشته است. اهمیت این مجموعه‌ی مهم تاریخی در معماری هخامنشی، برنامه‌ریزی درست شهری، ساخت‌وساز پیشرفته و هنر شاهانه‌ی شهرسازی است. ساخت صفه‌ی اصلی تخت جمشید در سال ۵۱۸ قبل از میلاد، به فرمان داریوش بزرگ شروع شده است. شاهان بعدی، بر روی این صفه، مجموعه‌ای از ساختمان‌های مجلل و باشکوه ساختند که تا امروز معماری هخامنشی را به نمایش گذاشته‌ است.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

شهر باستانی استخر

این شهر در زمان هخامنشیان بزرگ‌ترین شهر روزگار خود بوده و رونق فراوانی داشته است. ساسانیان نیز پایتخت خود را همین شهر قرار داده بودند. رونق این شهر تا حدّی بود که تا اواخر حکومت ساسانیان جمعیت این شهر به بیش از صد هزار نفر می‌رسیده است. اما با ورود اسلام به ایران، این شهر که پایتخت ساسانیان بود، رونق خود را از دست داد. دو نظریه در مورد استخر وجود دارد که یکی از آن‌ها می‌گوید استخر تا ۴۰۰ سال پیش دارای سکنه بوده و دیگری حاکی از آن است که از ۱۰۰ سال پیش استخر تخلیه شده است. چه هزار سال پیش استخر خالی از سکنه شده باشد و چه چهارصد سال پیش، نکته‌ی مهم این است که در حال حاضر از این شهر پر رونق فقط خرابه‌هایی بر جای مانده که حضور در آن، تجربه‌ای خاص برایتان رقم می‌زند است.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

نقش رستم

بر خلاف تصور بسیاری از افراد که نقش رستم را بخشی جدا افتاده از تخت جمشید می‌دانند، این اثر باشکوه، یک اثر مستقل است که خود اسرار زیادی دارد. به‌عنوان مثال، یک نکته‌ی جذاب این است که نقش رستم به یک زمان منحصر نیست، بلکه در طول زمان‌های طولانی، از عیلامیان گرفته تا ساسانیان تکمیل شده است. اولین نقش روی این اثر زیبا، مربوط به ۱۱۰۰ سال قبل از میلاد مسیح است. بگذارید کی سفر این نکته را این‌طوری بیان کند که در زمان کوروش، این اثر ۷۰۰ سال قدمت داشته است و در آن زمان آن را اثری تاریخی می‌دانسته‌اند! مقبره‌ی ۴ پادشاه هخامنشی، داریوش بزرگ، اردشیر یکم، خشایارشا و داریوش دوم در نقش رستم قرار دارد.

محتوای برخی از سنگ‌نگاره های نقش رستم، تصویر پیروزی‌های پادشاهانی چون شاپور، بهرام دوم، بهرام سوم، هرمز دوم و شاپور دوم است. اما جالب‌تر از همه صفحه‌ی خالی مربوط به خسروپرویز در این مجموعه است که قبل از اعزام به جنگ با هراکلیوس دستور داد آماده شود، اما چون در این جنگ شکست خورد، هرگز در آن تصویری ترسیم نشد. مشابه این صفحه‎‌ی خالی، در بیستون هم دیده می‌شود که مربوط به همین جنگ است.

مجموعه تاریخی پاسارگاد

مجموعه تاریخی پاسارگاد

سخن آخر

مجموعه‌ پاسارگاد، به نوعی ریشه‌ی ایران است. تک‌تک سنگ‌های کاخ‌ها بیان‌گر دورانی طلایی در تاریخ‌اند که از آن پس ایران، ایران شد! به پاسارگاد سفر کنید و در فضایی وهم افزا، گرداگرد آرامگاه پدر ایران بگردید و شکوه باغ‌های شاهی پاسارگاد را تصوّر کنید. این‌جا سرآغاز تمدّن در فلات مرکزی ایران است.

برای مشاهده جاذبه های بیشتر شیراز می‎توانید به ویدیوی آشنایی با جاذبه های گردشگری شیراز رجوع کنید. همچنین می‎توانید تورهای شیراز را در کی سفر ببینید.

دسته ها:
}