لطفا صبر کنید...

ارگ بم - بزرگترین سازه خشتی جهان
امتیاز 0/5 از 0 نظر
0

1398/02/03

شهر بم یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران است که سال‌ها در مسیر جاده‌ی ابریشم قرار داشته و با نخلستان‌های بی‌نظیرش دروازه‌ی خطّه‌ی آبادان و انبار غلّه‌ی ایران، سیستان بزرگ به شمار می‌رفته است. زلزله‌ی سال ۱۳۸۲ آسیب‌های فراوانی به ارگ بم و این شهر رساند و حدود ۸۰ درصد آن را ویران کرد. پس از زلزله این ارگ بازسازی و احیا شد و در سال ۱۳۹۰ بازسازی آن به اتمام رسید و از فهرست میراث در خطر یونسکو خارج شد. تا پیش از این زلزله‌، ارگ بم بزرگ‌ترین بنای خشت و گلی جهان لقب داشت و در سال ۲۰۰۴ ثبت جهانی شده بود. این مجموعه‌ی تاریخی که با نام دژ شناخته می‌شود، از ساختمان‌های متعدّدی چون خانه‌ها، اصطبل‌ها، چاه‌های آب، باروهای نظامی و… تشکیل شده است.

ارگ بم

ارگ بم

مجموعه‌ ارگ بم یک مجموعه‌ی گسترده است که در آن می‌توان بناهای متعدّدی دید. خانه‌های فقیرنشین یا اعیان‌نشین مجموعه با اصطبل‌ها و باغ‌های خشتیشان، بادگیرهای تعبیه شده در دیوار ها یا باروهای ستبری که کم از شکوه دیوار بزرگ چین ندارند، همه و همه گوشه‌ای از این چشم‌انداز وسیع هستند. این بنا در سده‌ی پنجم پیش از میلاد به بهره‌برداری رسید و تا سال ۱۸۵۰ میلادی نیز مورد استفاده بود؛ این تاریخ دراز، عمر یکی از کهن‌ترین و بزرگ‌ترین شهرهای تاریخی جهان را رقم زد که اکنون ویرانه‌هایش مانند تلی پرشکوه بر فراز شهر بم نشسته‌اند. با کی سفر همراه باشید تا با هم این نگین خشتی را بیش‌تر و بهتر بشناسیم.

ارگ بم

راه رسیدن به ارگ بم

ارگ تاریخی بم در ضلع شمال شرقی شهر بم قرار دارد. برای دسترسی به شهر بم از تمام نقاط کشور به‌ جز دو استان سیستان و بلوچستان و هرمزگان، ابتدا باید به شهر کرمان بروید ( راهنمای سفر به کرمان را در اینجا بخوانید ). بزرگ‌‌راه شماره‌ی ۸۴، کرمان را به زاهدان متصل می‌۲کند و بم در میانه‌ی این راه قرار دارد. بم در جنوب شرقی کرمان قرار دارد. از شهرهای شمالی استان سیستان و بلوچستان هم باید به زاهدان رفت، شهری که در شرق شهر بم قرار دارد. دسترسی به شهر بم از طریق سایر بخش‌های استان سیستان و بلوچستان از طریق بزرگ‌راه شماره‌ی ۹۳ میسر است. همچنین اگر از استان هرمزگان قصد دیدن از ارگ بم را دارید، باید بزرگ‌راه شماره‌ی ۹۱ را به سمت شمال در پیش بگیرید.

نام‌گذاری و جایگاه ارگ بم در ادبیات فارسی

در کتاب شاهنامه‌ی فردوسی داستانی به نام هفتواد آمده است. بنابر این داستان در شهر پرجمعیت و بزرگ کجاران، مردی فقیر زندگی می‌کرد که با راهزنی و دزدی ثروتمند شد و دژی ستبر بر بالای کوهی ساخت. در کتاب کارنامه‌ی اردشیر پاپکان هم از شهر کجاران یاد شده است. کجاران نام کهن بم بوده و امروزه به‌صورت نام کرزان بر یکی از محلّه‌های شهر به یادگار مانده است. شاید ارگ تاریخی بم هم همان دژ هفتواد باشد که در شاهنامه به آن اشاره شده است!

به شهر کجاران به دریای پارس                 چه گوید ز بالا و پهنای پارس

یکی شهر بُد تنگ و مردم بسی                  ز کوشش بدی خوردن هر کسی

بدان شهر بی‌چیز و خرّم‌نهاد                      یکی مرد بُد، نامِ او هفتواد

برین‌گونه بر نام او از چه رفت                   ازیراک او را پسر بود هفت

این ابیات، قسمت‌های ابتدایی داستان هفتواد در شاهنامه را روایت می‌کنند و توصیفی که حکیم طوس از کجاران کرده است.

ارگ بم

مطابقت ارگ بم با معیارهای یونسکو

ارگ تاریخی بم با ۴ مورد از معیارهای جهانی یونسکو مطابقت دارد:

معیار شماره‌ی ۲

ارگ بم در محل تقاطع راه‌های تجاری مهم جنوبی ایران قرار داشته و مجموعه‌ای است که اثر و نشان فرهنگ‌های مختلفی را در خود محفوظ داشته است.

معیار شماره‌ی ۳

ارگ بم و چشم‌انداز فرهنگی منحصربه‌فردش، گواهی بر وجود تمدنی در منطقه‌ی آسیای میانه است که در محیط کویری تجارت داشته‌اند.

ارگ بم

معیار شماره‌ی ۴

شهر بم یک مثال بسیار ملموس از شهرها و بناهایی است که با استفاده از ترکیب خشت و گِل ساخته شده‌اند و محل استقرار یک تمدن بزرگ در منطقه‌ی آسیای میانه بوده است.

معیار شماره‌ی ۵

چشم‌انداز فرهنگی بم، نمونه‌ای بی‌نظیر از تعامل انسان و طبیعت در محیط کویری و تأثیر قنات در این آبادانی است. این سیستم در واقع یک سیستم اجتماعی دقیق است که مسئولیت هر کسی در آن مشخص است و تا این اواخر هم پا برجا بوده است.

نشانه های فرهنگی موجود در ارگ بم

ارگ بم، در حقیقت دژی بزرگ است که در شمال شرقی شهر کنونی، پشت رودخانه‌ی بم‌ ساخته شده است. این دژ عظیم از قسمت‌های مختلفی چون شهر تاریخی دارزین، قلعه دختر، بنای چارطاق، ساختمان کوشک و پیر علم‌دار تشکیل شده است که هرکدام یک بنای تاریخی مستقل محسوب می‌شوند. این بنا در سده‌های پیش از میلاد پایه نهاده شده و تا قرون متأخر نیز مورد استفاده بوده است. در کتب تاریخی زمان ساسانیان، طاهریان، آل‌بویه، صفوی، زندیه و قاجار، اشارات فراوانی به این ارگ و تأثیری که در رویدادهای تاریخی این برهه‌ها داشته شده است.

ارگ بم

ارگ بم نام بنایی است که که در مرکز این دژ وسیع ساخته شده و برفراز کوهی صخره‌ای قرار دارد. گرد این ارگ قسمت‌های مختلف یک شهر کامل قرار دارد که در میان باروهای ستبر گرد شهر بنا شده‌اند. در لایه‌های نزدیک به باروها، خانه‌هایی کوچک با دو یا سه اتاق ساخته شده است که بدون شک برای قشر کم‌بضاعت‌تر ساکن در دژ ساخته شده بودند. هرچه به لایه‌های گرد ارگ مرکزی نزدیک‌تر می‌شویم، خانه‌ها بزرگ‌تر می‌شوند و تعداد اتاق‌های تعبیه شده در آن‌ها نیز بیش‌تر می‌شود. برخی از خانه‌ها در کنار خود اصطبل دارند و برخی دیگر مزین به بادگیرهایی خشتی هستند که حوضچه‌ای در زیرشان تعبیه شده است.

ارگ بم

سازه‌های ارگ بم تماماً از خشت خام و آجر ساخته شده‌اند، که همین مصالح خاص یکی از دلایل معروفیت این ارگ هستند. برخی از کوچه‌های داخلی دژ مسقف هستند و راسته‌هایی نیز در برخی از خیابان‌ها تعبیه شده‌اند. در ضلع شرقی ارگ نخلستان‌های وسیع بم به چشم می‌خورند که خود از زیبایی‌های طبیعی منطقه هستند.

ارگ بم

ارگ حکومتیِ وسط دژ از بناهای مختلفی مثل دژ نظامی، عمارت چهارفصل، اصطبلی بزرگ و چاه آبی ۴۰ متری تشکیل شده است. بازار بزرگ دژ نیز از ورودی اصلی تا ارگ مرکزی ادامه دارد و راسته‌ای وسیع و طویل دارد. در عهد اسلامی دو مسجد به نام‌های مسجد جامع و مسجد حضرت محمد(ص) در ارگ ساخته شدند. دروازه‌های ورودی ارگ نیز در عهدهای مختلفی ساخته شده‌اند، از ساسانی گرفته تا صفوی. مجموعه‌ی ارگ بم، شهری وسیع است که نقطه نقطه‌ی آن از ارزشمندترین آثار به جای مانده‌ از تمدن بشری است.

ارگ بم

 همان حوالی ارگ بم

در کنار ارگ بم، خود شهر جاذبه‌های دیدنی دیگری هم دارد که نمی‌توان به سادگی از آن‌ها چشم پوشید. کار ما در کی سفر همین است! ایجاد تفاوت در سفرهای شما. ما همسفر مجازی شما هستیم که گوشه‌گوشه‌ی ایران را بلدیم! به ما اعتماد کنید و قدم در جاده بگذارید! از دیگر دیدنی‌های بم می‌توان به این موارد اشاره کرد:

بازار بزرگ بم

شهر بم از دیرباز در مسیر بازرگانان شرقی و سر راه جاده‌ی ابریشم قرار داشته و دروازه‌ی استان سیستان و بلوچستان محسوب می‌شده، به این سبب همیشه تجارت از ارکان مهم این شهر بوده است. بازار بم اهمیّت زیادی دارد، امّا متأسفانه زلزله‌ی دهه‌ی۸۰ این بازار را ویران کرد و آن را از رونق انداخت؛ به‌طوری که بسیاری از مغازه­های آن به‌عنوان انبار مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ارگ بم

مسجد وکیل بم

از بناهای تاریخی و مذهبی شهر بم است که به فرمان محمّداسماعیل‌خان حاکم کرمان، و در جوار قیصریّه‌ی زرتشتیان ساخته شده. صحن، شبستان و ایوان مسجد در زلزله‌ی بم ویران شدند و آسیب‌های بسیاری به آن رسید.

ارگ بم

منطقه توریستی دهبکری

این منطقه در ۵۰ کیلومتریِ شهرِ بم قرار گرفته است و آبشارهای زیبایی در دل جنگل دارد. منطقه‌ی مرغک نیز از جاذبه­‌های این ناحیه است که جنگل‌­های پسته‌ی وحشی و بادام وحشی در آن روییده‌اند. پناهگاه حیات‌وحش زریاب هم در این منطقه قرار دارد و یکی از زیستگاه­های خرس سیاه بلوچی است.

ارگ بم

سخن آخر

اگر بخواهیم با چند تصویر، توریستی را به بازدید از ایران ترغیب کنیم، قطعاً ارگ بم یکی از آن‌هاست. قرن‌ها زندگی، در میان خشت خشت این ارگ نهفته است. بنایی تاریخی که طبیعت خواست تمام خاطراتش را برای همیشه دفن کند، امّا بشر متمدن با قدرت خدادادی‌اش آن را حفظ کرد. ارگ بم نمونه‌ی آشکاری از خواست انسان است. قرن‌ها این ارگ ساخته شد تا برای ما بماند برای دیدن شکوهی ملموسانه با چشمان خودمان! به ارگ بم بروید و پرتوی طلایی رنگ خورشید عصرگاهی کرمان را در تار و پود خشتی ارگ لمس کنید؛ این‌جا تاریخ به گونه‌ای دیگر سخن می‌گوید… .

دسته ها:
}